KRĘPCEWO (Kremzow)

Województwo: zachodniopomorskie

Powiat: stargardzki

Gmina: Dolice

Diecezja: szczecińsko-kamieńska

Dekanat: Stargard-Zachód

Parafia: Rzeplino – kościół filialny pw. Matki Boskiej Częstochowskiej

Duża wieś sołecka położona na skraju doliny rzeki Iny, w odległości 9,5 km na północny zachód od Dolic i 10 km na południowy wschód od Stargardu, przy starym trakcie łączącym Stargard i Choszczno. Wczesny rodowód osady potwierdzają liczne znaleziska archeologiczne oraz ulicowo-placowy układ zwartej zabudowy z wciąż czytelnym zarysem pierwotnego wrzecionowatego nawsia. Na kartach historii pojawiła się w roku 1248 jako lenno księcia Barnima I przejęte od biskupstwa kamieńskiego. Na początku XIII wieku oddana w lenno pomorskiemu rodowi rycerskiemu von Wedel. Na początku XIV wieku zamieszkiwały ją trzy gałęzie rodu. W 1321 roku wymieniony został Conrado de Cremzow posiadający lenno we wsi. W XVI wieku właściciel wsi Leopold von Wedel, brał udział w pielgrzymce do Ziemi Świętej. W XVIII wieku cała wieś należała już do rodziny Wedlów. W wieku XIX w południowo wschodnim krańcu osady usytuowano rozległy zespół folwarczny, którego integralną część stanowił pałac otoczony parkiem. W tym samym okresie powstały kamienne słupy wjazdowe do miejscowości. Wieś osiągnęła wówczas rozpiętość 1300 m zwartej zabudowy, liczyła 498 mieszkańców, 16 gospodarstw chłopskich, 10 zagrodniczych, folwark, 58 budynków mieszkalnych. Po 1945 roku utworzono Państwowe Gospodarstwo Rolne. Pomimo przemian gospodarczych wieś zachowała nadal rolniczy charakter.

Źródła

- Kościół wybudowano w drugiej połowie XV wieku z fundacji rodu von Wedel.

- Około roku 1607 kościół strawił pożar.

- Podczas odbudowy świątyni dobudowano wieżę zachodnią.

- Na początku XVIII wieku kościół został gruntownie przebudowany i otynkowany. Dobudowano południową kruchtę. Przepruto północne i południowe wejścia w podstawie wieży. Powiększono otwory okienne. Wykonano nowy drewniany strop zwierciadlany w nawie.

- W roku 1786 odlano i zawieszono na wieży dzwon.

- W połowie XIX wieku wzniesiono nowy hełm wieży o konstrukcji szkieletowej, a do ściany południowej nawy dobudowano przybudówkę z ławą kolatorską.

- Kościół poświęcono w roku 1947.

Architektura

Kościół usytuowano w centrum wiejskiej zabudowy w bezpośrednim sąsiedztwie przebiegającej przez wieś drogi, na prostokątnej parceli wydzielonej kamiennym murem. Nadano mu prostą salową formę o planie prostokąta, zamkniętą od zachodu masywem wieży. Tradycyjnie orientowano. W późniejszych okresach układ rozbudowano o południową kruchtę skrywającą lożę kolatorską.

Ściany o grubości 120 cm posadowiono na kamiennym fundamencie z dużymi głazami narożnikowymi. Wymurowano je z kamieni narzutowych łączonych zaprawą wapienną z niewielkim udziałem cegły. W XIX wieku ściany pokryto tynkiem wapiennym.

Wnętrze nawy zamknięto drewnianym stropem zwierciadlanym z lunetami. Płaskorzeźby przytwierdzone do stropu obramowano profilowanymi listwami. W polu centralnym umieszczono symbol Trójjedynego Boga (Oko Opatrzności) w otoczeniu promieni, w pozostałych polach dekorację w formie rozet, muszli, kartuszy i liści akantu. W narożnikach stropu umieszczono dekorację w formie ażuru akantowego. Nad przybudówką południową założono strop belkowy z deskowym pułapem.

Posadzkę nawy i kruchty wieżowej wykonano z kwadratowych ceramicznych płytek (20 x 20 cm). Prezbiterium wtórnie podwyższono o dwa stopnie i pokryto współczesną terakotą. Całość zamknięto dachem dwuspadowym krytym dachówką ceramiczną, karpiówką.

Portale wejściowe oraz otwory okienne przemurowano w XVIII wieku. Portal w ścianie południowej korpusu nawowego otrzymał proste ościeże zamknięte łukiem odcinkowym, ujęte płaskimi opaskami bielonego tynku. W zwieńczeniu umieszczono klucz w formie klińca. Drzwi dwuskrzydłowe, dwuwarstwowe zaopatrzono w antabę. Stronę zewnętrzną obito klepkami w jodełkę, wewnętrzną odeskowano. Portal ten przepruto prawdopodobnie wtórnie po wzniesieniu południowej przybudówki.

Portale w ścianie północnej i południowej podstawy wieży, otrzymały proste ościeża ujęte dekoracyjnymi opaskami zwieńczonymi półokrągłymi szczytami. Drzwi dwudzielne, identyczne jak w ścianie nawy. Przejście na emporę zamknięto drzwiami jednoskrzydłowymi deskowymi.

Przejście pomiędzy kruchtą wieżową a nawą otrzymało proste ościeża zamknięte ostrołukiem. Jednoskrzydłowe, masywne drzwi spągowe zamykano ryglem wpuszczanym w ścianę. Od strony kruchty wieżowej dodano współcześnie metalową kratę zabezpieczającą.

Okna o prostokątnym wykroju otrzymały proste ościeża rozglifione do wnętrza. Z zewnątrz obramowano je ozdobnymi opaskami tynkarskimi. W nadprożach dodano klucze w formie klińców. Każde z czterech skrzydeł podzielono na sześć kwater drewnianymi szczeblinami. Zamknięcia zapadkowe dublowane, zewnętrzne i wewnętrzne.

Szczególnie dekoracyjnie opracowano szczyt wschodni. Krawędzie i narożniki szczytu z kostkowymi pilastrami, ościeża blend usytuowanych symetrycznie w układzie piramidalnym wykonano z cegły. Obecnie w całości otynkowano.

Przybudówkę południową o ścianach grubości 45 cm, murowano z cegły ceramicznej i otynkowano. Przestrzeń tą zamknięto płaskim stropem belkowym o raz dachem dwuspadowym krytym blachą. Wejście zewnętrzne usytuowano w ścianie zachodniej. W elewacji południowej wykonano dwa okna zamknięte półokrągło.

Wieżę zachodnią wzniesiono na planie kwadratu z partią cokołową o wysokości 30-60 cm. Podstawę o grubości ścian 180 cm wymurowano z kamieni polnych i cegły i pozostawiono nietynkowaną. Jedynie narożniki pokryto tynkowanym pseudo bonowaniem. Górną część wykonano w całości z cegły i otynkowano. Pary okien o prostych ościeżach zamkniętych łykami odcinkowymi ujęto dodatkowymi opaskami tynkarskimi. Wewnątrz ścian osadzono szkieletową drewnianą konstrukcję hełmu z krzyżującymi się zastrzałami i słupami narożnymi spiętymi ryglami. Ośmioboczną masywną latarnię o konstrukcji szkieletowej oszalowano i zwieńczono daszkiem ostrosłupowym zakończonym krzyżem.

Plac kościelny o regularnym prostokątnym zarysie otoczono wysokim kamiennym murem z bramkami od strony północno-zachodniej i południowo-wschodniej. Od pierwszej połowy XVI wieku pełnił funkcję lokalnej nekropolii.

Wyposażenie

- Ołtarz z 1797 roku, wykonany w Szczecinie w warsztacie Carla Balthasara Innocientiusa Sangalli’ego. Drewniany. W części środkowej znajduje się obecnie obraz Matki Boskiej Częstochowskiej.

- Ołtarz boczny wykonany przez Martina Redtela, ufundowany został przez Caspara von Wedel.

- Ambona wykonana w pierwszej połowie XVIII wieku, usytuowana przy północnej ścianie części prezbiterialnej. Czaszę wsparto na sześciobocznym filarze. Schody przyścienne z balustradą. Nad czaszą umieszczono baldachim. Bogata dekoracja snycerska z figuralnymi alegoriami cnót. Baldachim zwieńczony pelikanem.

- Empora organowa z XVI wieku. Organy wybudowano w roku 1797. Prospekt, wykonany w warsztacie Carla Balthasara Innocientiusa Sangalli’ego. Wewnątrz prospektu znajduje się nieczynny instrument muzyczny z końca XIX wieku sygnowany: G. Wolkenhauer - Stettin Hoflieferant, gegr. 1853.

- Epitafium Joachima (1537-1614) i Korduli (zm. 1636) Wedlów, oraz ich małoletniej córki Danieli.

- Krypta grzebalna z przełomu XVI i XVII wieku usytuowana pod wschodnią partią nawy o szerokim sklepieniu kolebkowym. W posadzce nawy dwuskrzydłowo zamykane wejście. Wewnątrz zachowało się 21 trumien przedstawicieli rodu von Wedel (15 osób dorosłych i 6 dziecięcych). Srebrno-cynowy sarkofag został zabrany i umieszczony w jednej z kaplic katedry szczecińskiej.

- Dzwon spiżowy z 1786 roku, śr. 0,90 m, odlany przez Phillipa Heinricha Paula Schwenna. W górnej części płaszcza dzwonu inskrypcja w języku łacińskim i niemieckim.

- Chrzcielnica renesansowa o wysokość 1,92 m, ośmioboczna, drewniana, polichromowana. Płycinowe wypełnienia zdobione alegorycznymi półfigurami z napisami: VISVS – AVDITVS – ODORATVS – GUSTVS – TACTVS – PRVDENTIA – PATIENTIA – FORTITVDO. Pokrywa o wysokości 50 cm, w formie kopuły, zwieńczona aniołem, z którego wychodzą dwa kartusze herbowe: von Wedel i von Eickstedt. Niezachowana.

Aneks.

- Ruiny zamku rodu von Wedel usytuowane nad rzeką Iną na północ od centrum wsi. Pierwotne założenie posiadało prawdopodobnie konstrukcję drewniano-ziemną. W roku 1338 warownia ta została zdobyta i zniszczona przez wojska księcia Barnima III w odwecie za łupieżcze praktyki Wedlów. Około połowy XIV wieku na pozostałościach fortalicji, Wedlowie wznieśli nowe założenie o planie kwadratu 30x30 m, otoczone kamienno-ceglanym murem, fosą oraz wałem ziemnym. W północno-wschodniej partii muru usytuowano dom mieszkalny, zamknięty od strony dziedzińca ścianą o konstrukcji szkieletowej. W narożniku północno-zachodnim ulokowano czworoboczną wieżę o wymiarach 8,5x9 m. Od południa w pobliżu wieży znajdował się silnie wysunięty poza lico muru obwodowego ryzalit bramny, szerokości około 7 m, najprawdopodobniej otwarty od strony dziedzińca. Od XV wieku znaczenie zamku malało, a w roku 1500 został ostatecznie opuszczony. Mury ulegały systematycznej destrukcji bądź były rozbierane. Obecnie zachowane mury przyziemia i wieży są pieczołowicie odbudowywane przez kasztelana zamku i wolontariuszy.

- Wjeżdżając od strony Stargardu, około 500 m przed wsią, przy skrzyżowaniu z drogą do Strzebielewa stoi monumentalna kamienna stela dziękczynna, upamiętniająca podróż-pielgrzymkę Leopolda von Wedel do Egiptu i Ziemi Świętej odbytej w latach 1578–1579. Kamień został ustawiony w takiej odległości od zamku w jakiej znajdowała się Golgota od bram Jerozolimy. Stela ma kształt prostej płyty u góry zakończonej koliście (1,05 m wysokości i 0,70 m szerokości). Formą swoją przypomina tak zwane krzyże pokutne. Wykonana z wapienia. Na froncie widnieje dobrze widoczny krucyfiks oraz towarzysząca mu inskrypcja: „Boże, błogosław wszystkich grzeszników”.

- Cmentarz – przed wjazdem do wsi od strony Stargardu. Zachowały się groby poniemieckie, kaplica oraz liczne groby polskich osadników.

- Osobliwością Krępcewa są warowne słupy usytuowane przy wjazdach do osady, nadające rezydencjonalno-obronnego charakteru zabudowie. Wymurowano je około 1860 roku z kamiennych otoczaków.

- Około 3 km na południowy wschód od wsi, przy drodze płytowej do Trzebienia znajduje się grobowiec megalityczny sprzed 5 tysięcy lat, z okresu kultury pucharów lejkowatych z młodszej epoki kamienia (neolitu), o kształcie trójkąta ułożonego z kamieni.

Architektura Pomorza