dodano: 2010-08-03 12:14:47 edycja: 2019-04-26 21:58:09 odsłon: 9277

GOSTYŃ ( Gross Justin )

Województwo: zachodniopomorskie
Powiat: kamieński
Gmina: Świerzno
(Niezachowany) 
Duża wieś sołecka położona w pasie nadmorskim w odległości 14 km na północny wschód od Kamienia Pomorskiego oraz 4 km na południe od Pobierowa. Ślady osadnicze sięgają epoki kamienia. W pobliżu Gostynia znaleziono między innymi lancę, topory i groty krzemienne, kamienne ostrze radła oraz żarno.
Średniowieczny rodowód osady potwierdzają źródła oraz owalnicowy układ zabudowy. Pierwsze źródło pisane pochodzące z roku 1321 wymieniło wieś pod nazwą Austin, Pommersches Urkundenbuch I, 264. W późniejszym nieco okresie pojawiły się nazwy Gustin i Gestin. Przed rokiem 1939 obowiązywała urzędowa nazwa Gross Justin. Od XV wieku wieś należała do rycerskiego rodu von Brochusen, który wzniósł tu swoją rezydencję. Odtąd przedstawiciele tego rodu pojawiali się dość często na sporządzanych w tym okresie dokumentach. W roku 1661 we wsi wybuchł pożar, który strawił dwór, kościół wraz z plebanią, oraz wiele zagród chłopskich. W 1780 roku na dobra gostyńskie składały się: cztery folwarki, cztery owczarnie, dwa wiatraki (koźlak i holender), dziesięć zagród chłopskich, pięćdziesiąt pięć domostw, kuźnia. Nową rezydencję wraz z otaczającym ja parkiem von Brochusenowie wznieśli w 1800 roku. W wieku XIX powstał nowy duży folwark, w którym hodowano między innymi owce. Wieś zamieszkiwało ponadto kilku rolników, zagrodników i pracowników dniówkowych oraz dwóch młynarzy, dwóch bednarz, kowal i owczarz. Gostyń posiadał również stację kolejową położoną opodal miejscowości Klain Justin. Wieś zamieszkiwało łącznie 670 osób, a wielkość areału wynosiła 1157,8 ha.
Do lat 90-tych dwudziestego wieku wieś posiadała charakter typowo rolniczy. Obecnie, za sprawą nowych inwestycji i bliskości pasa nadmorskiego, przeobraża się on w usługowo-agroturystyczny.
Do lat 50-tych dwudziestego wieku znajdowały się we wsi dwa kościoły wraz z przyległymi cmentarzami oraz jedna samodzielna nekropolia usytuowana w południowym skraju wsi, przy drodze prowadzącej do Gostyńca. Niestety decyzją władz komunistycznych najstarszy kościół w miejscowości został zburzony.
 

Źródła

 

Architektura

Kościół wybudowano w centrum osady na parceli usytuowanej pośrodku wrzecionowatego nawsia. Była to niewielka salowa budowla wzniesiona na planie prostokąta. W późniejszym okresie do południowej ściany nawy dobudowano kruchtę oraz wieżę zachodnią. W wieku XVI kościół przedłużono w kierunku wschodnim, dobudowując prezbiterium zakończone zakrystią. W bliżej nieokreślonym czasie dobudowano jeszcze niewielkie pomieszczenie przy ścianie północnej nawy.  W takiej formie kościół przetrwał do lat pięćdziesiątych dwudziestego wieku, kiedy to został rozebrany.
 
Wszystkie ściany korpusu nawowego posadowione na kamiennym fundamencie wymurowano z głazów narzutowych i opięto narożnymi skarpami. Cegły (29x13x9 cm) użyto w obramieniach portali i okien, w detalu architektonicznym, oraz w dekoracji szczytów. Portalom oraz oknom nadano późnogotycką ostrołukową formę. Szczególnie okazale prezentował się portal zachodni o uskokowym ościeżu zamkniętym łukiem odcinkowym. Ujęty był on dodatkowo wysoką niszą sięgającą podstawy szczytu, posiadającą profilowane obramienie zamknięte łukiem półokrągłym. Dekorację szczytu stanowił wyodrębniający go pas fryzowy oraz blendy. Uboga ikonografia i braki źródłowe uniemożliwia dokładniejsze opisanie zewnętrznej bryły kościoła w tym dekoracji szczytów. Wnętrze zamknięte było polichromowanym stropem belkowym oraz dachem dwuspadowym krytym gontem. Do ściany południowej korpusu nawowego, w miejscu południowego portalu, wymurowano z cegły niewielką kruchtę o planie zbliżonym do kwadratu, zamkniętą stropem belkowym oraz dwuspadowym dachem poprzecznym do osi kościoła. Portalowe wejście flankowane niewielkimi oknami usytuowano w ścianie południowej przybudówki, zamykając ją szczytem dekorowanym blendami i narożnymi sterczynami. Po lewej stronie przybudówki wykonano nowe wejście do świątyni o prostym wykroju. Do ściany północnej korpusu nawowego dobudowano kolejne pomieszczenie o planie zbliżonym do kwadratu. W miejscu tym przepruto ścianę zamykając powstały otwór szerokim łukiem. Powstała przestrzeń mieściła prawdopodobnie lożę kolatorską.    
 
Podczas prac budowlanych przeprowadzonych w XVII wieku rozbudowano nawę kościoła, tworząc wyodrębnione prezbiterium. Wzniesiono je na planie czworoboku równego szerokością nawie, wykorzystując modną wówczas technikę szkieletową. Regularne kwadratowe fachy powstałe w wyniku ryglowania dębowych słupów, wypełniono cegłą paloną i otynkowano. W wybranych fachach osadzono czterodzielne okna o kwadratowym wykroju. W celu skomunikowania ze sobą przestrzeni korpusu nawowego oraz prezbiterium, rozebrano znaczną część ściany wschodniej korpusu nawowego, wykonując w tym miejscu szerokie przejście w formie ostrołuku tęczowego.
Do ściany wschodniej prezbiterium dobudowano na osi kościoła murowaną zakrystię, zamkniętą płaskim stropem belkowym oraz dachem dwuspadowym. Wejście o prostym ościeżu usytuowane było po stronie wschodniej.
 
Wieżę zachodnią posadowioną na kamiennym fundamencie wzniesiono na planie kwadratu o boku węższym od nawy kościoła. Posłużono się ponownie techniką szkieletową. Masywne dębowe słupy związano poziomymi ryglami i znaczną liczbą zastrzałów. Całość konstrukcji osadzoną w podwalinie, spięto oczepem o dekoracyjnym profilowaniu. Kwadratowe i prostokątne fachy wypełniono cegłą paloną. Wnętrze zamknięto dzielonym ostrosłupowym hełmem zakończonym wysokim szpicem, zwieńczonym kulą, wiatrowskazem oraz krzyżem. Dolna kondygnacja stanowiła kruchtę, do której wiodło portalowe wejście osadzone w ścianie zachodniej, zamykane dwuskrzydłowymi drzwiami. Poziom dzwonny znajdował się na wysokości podstawy hełmu.  
 
Plac kościelny o regularnym prostokątnym zarysie porośnięty starodrzewem, pełnił funkcję lokalnej nekropolii. Otoczony był niewysokim murem z luźno ułożonych kamieni polnych obsadzonych żywopłotem. Na plac kościelny wiodły ceglane furty. Grzebania zmarłych na przykościelnym cmentarzu zaprzestano z chwilą wzniesienia nowego kościoła i nowych nekropolii.
 

Wyposażenie

 

Aneks

"Kościół murowany na 450 osób, zniszczenia ok. 45 % .... We wsi jest drugi czynny kościół - sprzeciwu nie będzie .... Przekazany na rozbiórkę ... Szczecin, 10.III.1954 r."

 

Notatka na temat kościoła w Gostyniu napisana przez pracownika wydziału do spraw wyznań Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej.

 
Kościół został uszkodzony podczas działań wojennych w 1945 roku i nie był użytkowany. Z tego też powodu popadał w coraz większą ruinę. Nakazem ówczesnych władz wojewódzkich został rozebrany w 1954 roku. Zniszczeniu uległa również przykościelna nekropolia. Przez wiele dziesięcioleci plac pokościelny nie był zabudowywany. Niestety w wyniku błędnych decyzji i ignorancji obecnych władz gminnych, tren ten został sprzedany prywatnemu inwestorowi, który z kolei odsprzedał go nowemu nabywcy. W czerwcu 2010 roku działka pokościelna została splantowana a ziemia wraz ze znajdującymi się w niej ludzkimi szczątkami została wywieziona.
O sprawie pisały obszernie lokalne media.
 
http://www.mhzk.eu/index.php?view=art_m&aid=1265
http://www.mhzk.eu/index.php?view=art_m&aid=1266
 
Serdecznie dziękuję Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej w osobie Pana Grzegorza Kurki wraz ze współpracownikami za udostępnienie materiałów i fotografii archiwalnych.
 
 
 
Wnętrze widziane z empory muzycznej
Widok od strony ołtarza
Ołtarz
Stalle
Ławki
Empora muzyczna i organy
Epitafium Hansa Carla von Brockhusena
Elewacja zachodnia
Przekrój korpusu nawowego
Konstrukcja wieży
Plan przyziemia kościoła
Rekonstrukcja planu osady
Usytuowanie kościoła i cmentarza
Działka pokościelna
Kościół w scenerii zimowej
Pałac rodu von Brockhusen


03 sierpnia 2010r. 26 kwietnia 2019r. 9277