Utracone dziedzictwo | Architektura Sakralna Pomorza Zachodniego
Dziś czwartek , 23 listopada 2017 r.

UTRACONE DZIEDZICTWO - Straty dziejowe

Historia Pomorza Zachodniego nie była zbyt łaskawa zarówno dla zamieszkujących tu przez wieki wspólnot i narodów, jak i dla kultury duchowo-materialnej przez nie tworzonej. Dorobek mijających wieków ulegał wielokrotnie wpływowi czasu, kulturowo-religijnym przemianom, ludzkiej ignorancji i niewiedzy, czy zwykłemu barbarzyństwu.

W odniesieniu do architektury i wyposażenia obiektów sakralnych przyczyny strat i zniszczeń były wielorakie:
  • naturalna (przebiegająca z duchem czasów) przebudowa budynków i ich wnętrz.
  • błędy konstrukcyjne i wykonawcze, wadliwy materiał ... .
  • czynniki naturalne i atmosferyczne (wietrzenie kamienia i cegły, pasożyty, grzyby, woda, ogień ...).
  • wojny, niepokoje społeczne, przemiany religijne ... .
  • brak kompetencji i niewłaściwy sposób konserwacji, niewiedza i głupota ... .

 Powstające zniszczenia odnieść możemy do:

  • strony zewnętrznej (architektura obiektu).
  • strony wewnętrznej (wyposażenie i wystrój).
  • strony zewnętrznej i wewnętrznej jednocześnie.
  • otoczenia obiektu (cmentarz, drzewostan, mur okalający z bramkami, pomniki ...).

Ze względu na braki źródłowe, szczególnie z okresu średniowiecza, nie sposób określić wszystkich zniszczeń i strat jakie miały miejsce na przestrzeni wieków. Poniższe zestawienie odnosi się tylko do zniszczeń i strat jakie miały miejsce w końcowym okresie II wojny światowej. Powodem ich były przede wszystkim:

  • bezpośrednie działania wojenne (ostrzał artyleryjski, bombardowania, podpalenia ...).
  • ewakuacja przeprowadzana planowo przez władze III Rzeszy od lipca 1944 do marca 1945 r.
  • grabieże i dewastacje popełniane przez wycofujące się odziały niemieckie.
 
Zniszczenia zabytkowych budowli sakralnych
w województwie szczecińskim podczas II wojny światowej

* dane z roku 1970, zgodne z ówczesnym podziałem administracyjnym kraju.
 

POWIAT
LICZBA ZNISZCZEŃ
chojeński
18
choszczeński
5
goleniowski
3
gryficki
0
gryfiński
9
kamieński
2
łobezki
1
myśliborski
3
nowogardzki
3
pyrzycki
3
stargardzki
6
m. Szczecin
3
szczeciński
3
woliński
1
RAZEM
60


Zniszczenia budowli sakralnych
w województwie szczecińskim podczas II wojny światowej

* dane z roku 1970, zgodne z ówczesnym podziałem administracyjnym kraju.
Dane te obejmują zarówno zniszczenia całościowe oraz uszkodzenia różnego stopnia.
 

POWIAT
LICZBA ZNISZCZEŃ
chojeński
55
choszczeński
37
goleniowski
32
gryficki
35
gryfiński
30
kamieński
43
łobezki
32
myśliborski
33
nowogardzki
32
pyrzycki
29
stargardzki
45
m. Szczecin
26
szczeciński
21
woliński
30
RAZEM
480

 
Stopień zniszczenia budowli sakralnych
w województwie szczecińskim podczas II wojny światowej

* dane z roku 1970, zgodne z ówczesnym podziałem administracyjnym kraju.
 
POWIAT
do
100%
do
80%
do
60%
do
40%
do
20%
chojeński
6
8
9
16
19
choszczeński
3
5
7
9
13
goleniowski
3
4
6
8
11
gryficki
2
4
7
8
14
gryfiński
3
2
9
6
10
kamieński
4
6
9
11
13
łobezki
2
4
7
8
11
myśliborski
2
3
8
7
13
nowogardzki
2
4
6
8
12
pyrzycki
3
4
5
7
10
stargardzki
4
7
10
11
13
m. Szczecin
2
3
4
6
11
szczeciński
2
2
3
5
9
woliński
3
4
8
7
8
RAZEM
41
60
98
114
167
 
 

Rodzaje zniszczenia wyposażenia wnętrza budowli sakralnych
w województwie szczecińskim podczas II wojny światowej.

* dane z roku 1970, zgodne z ówczesnym podziałem administracyjnym kraju.


Z
N
I
S
Z
C
Z
E
N
I
E
C
h
o
j
n
a




C
h
o
s
z
c
z
n
o

G
o
l
e
n
i
ó
w


G
r
y
f
i
c
e



G
r
y
f
i
n
o



K
a
m
i
e
ń




Ł
o
b
e
z





M
y
ś
l
i
b
ó
r
z

N
o
w
o
g
a
r
d


P
y
r
z
y
c
e



S
t
a
r
g
a
r
d


S
z
c
z
e
c
i
n


S
z
c
z
e
c
i
ń
s
k
i
W
o
l
i
n





Ołtarze
44
31
28
30
27
31
30
28
27
35
36
26
27
28
Ambony
41
28
29
31
26
29
27
27
26
34
37
25
25
27
Ławki
19
13
12
14
11
13
11
11
10
15
20
12
13
14
Chrzcielnice
38
26
24
23
28
30
23
21
20
26
28
21
20
26
Empory
13
7
6
8
8
11
10
11
10
9
15
7
8
9
Instrumenty
45
32
31
14
37
41
34
34
36
37
44
32
33
39
Obrazy
18
13
11
10
11
13
10
11
10
5
9
11
11
12
Sztandary
17
7
5
6
3
5
3
4
10
12
18
4
5
3
Lichtarze
98
68
63
57
72
83
73
68
65
66
85
62
64
66
Dzwony
17
12
13
14
9
11
9
10
11
10
14
11
13
10
Świeczniki
27
24
22
25
21
24
21
22
20
20
25
20
21
22
Kielichy
43
29
27
25
31
33
29
26
24
30
33
28
27
33
Pateny
38
27
25
26
31
35
31
28
25
32
38
26
28
35
Puszki
17
24
15
16
11
13
10
11
10
15
19
12
13
12
Ampułki
35
24
22
23
26
27
25
24
22
21
26
18
19
28
Szaty liturgiczne
36
27
25
25
25
28
25
23
25
22
30
17
18
28
Stalle
12
7
6
7
5
7
5
6
5
7
12
5
5
7
Misa chrzcielna
37
26
24
25
28
28
25
23
21
26
33
21
22
30
Anioł chrzcielny
42
28
25
27
32
35
34
35
32
28
35
22
23
23
Rzeźby
33
15
13
13
17
18
17
16
13
15
19
12
14
15
Krzyż ołtarzowy
31
21
24
22
24
27
14
25
25
22
26
18
21
25
Krzyże tryumfalne
8
7
5
6
5
7
5
6
4
4
7
2
1
5
Cyboria
18
14
12
13
12
14
11
13
11
10
12
7
6
13
Meble
13
8
9
7
5
7
4
5
4
6
8
4
4
6
Płyty nagrobne
18
13
11
10
11
56
11
12
13
13
16
10
12
12
Epitafia
63
34
31
29
49
56
48
45
44
44
53
38
37
52
Instalacja ele.
17
11
13
12
9
12
10
12
10
10
15
7
8
13
Piece
18
13
13
13
22
25
21
20
18
14
17
10
13
14
Ogrzewanie (CO)
4
3
4
5
2
3
2
3
4
3
6
1
3
3
RAZEM
860
592
548
526
598
722
578
577
552
591
735
489
514
619
 


Sumując straty w poszczególnych powiatach
otrzymujemy zatrważającą liczbę 8 514
zniszczonych obiektów wyposażenia wnętrza budowli sakralnych.
 
Przedstawiona statystyka w niektórych wypadkach może być jednak mało obiektywna i nieścisła, obarczona wieloma błędami. Podobnie jak obarczanie całą odpowiedzialnością Niemców, choć ma swoje uzasadnienie moralne, to jednak pod względem sprawczym jest niewystarczające.
Faktem jest, że największe spustoszenie uczyniły bezpośrednie działania wojenne, w wyniku których wiele kościołów zostało zniszczonych, uszkodzonych bądź wypalonych. Działania te nie miały jednak charakteru celowego lecz wynikały raczej ze “strategicznej konieczności”, błędu a niekiedy przypadku. Zarówno jedna jak i druga strona starała się minimalizować straty w dziedzictwie kultury. Przykładem może służyć Kamień, w którym zniszczenia zabudowy (w tym zabytkowej) sięgały do 75%, a mimo to kościoły ocalały praktycznie nie naruszone. Wprawdzie w połowie marca 1945 roku Hitler wydał rozkaz pozostawiania po sobie “martwej i spalonej ziemi”, to jednak wydaje się, że nie odnosił się on do dóbr kultury czy nawet zwykłych domostw. Większość miejscowości i wsi Pomorza, w których nie toczyły się zacięte walki, została przejęta przez polskich przesiedleńców w stanie nienaruszonym. Być może rozkaz ten był ignorowany, bowiem wśród Niemców do końca było obecne przeświadczenie o tymczasowości zmian i szybkim powrocie na utracone ziemie.
Prowadzona przez władze III Rzeszy od lipca 1944 do marca 1945 roku planowa ewakuacja, postrzegana była często błędnie jako (nie mająca sobie równych) masowa grabież. Tymczasem niejednokrotnie dzięki tym skrupulatnym zabiegom udało się uchronić wiele dóbr przed całkowitym zniszczeniem. Wywiezione w głąb Rzeszy ulegały jednak często rozproszeniu lub trafiały do rąk prywatnych i do tej pory nie powróciły na swoje miejsce. Nie wiemy też ile zniszczeń i strat powstało z ręki wycofujących się oddziałów niemieckich, bądź przez rzesze uchodzców, dla których świątynia stawała się często przejściowym domem.
W końcu nie dysponujemy też danymi dotyczącymi zniszczeń i strat jakie powstały po 1945 roku. Ile kościołów zostało splądrowanych, zdewastowanych czy podpalonych przez “zwycięzców”, zaprowadzających na zdobytych ziemiach ideologię “śmierci Boga”? Ile świątyń i budynków parafialnych została ograbiona przez falę szabrowników wywożących swe łupy ciężarówkami w głąb Polski ?
Nieokreślony status ziem odzyskanych i utrudnianie przez władze państwowe przejmowania budynków sakralnych spowodowało dalsze straty. Wiele świątyń rozebrano w celu pozyskania materiału na odbudowę Warszawy. Niejednokrotnie rozbierano nawet kościoły nieuszkodzone. W małych miejscowościach, w których znajdowało się więcej świątyń, jedną pozostawiano dla kultu, a inne zamieniano w muzea czy domy kultury. Wiele obiektów trafiło też do muzeów i bibliotek w głębi kraju, pozostając tam do dnia dzisiejszego. Ile w końcu zniszczono tylko dlatego, że nosiły na sobie ślady “niemczyzny”. Niszczono polichromie, ołtarze ambonowe ... Niestety praktycznie nie dysponujemy dziś dokumentacją zniszczeń powojennych. Z przyczyn ideologicznych prace nad nią jeszcze do niedawna były niemożliwe. Dopiero w ostatnich czasach zaistniała możliwość sięgnięcia po nie dzięki odtajnieniu akt i archiwów, szczególnie ministerstwa do spraw wyznań. Dotychczas udało się ustalić jedynie w zarysie następujące dane:
Kościoły zrujnowane po 1945 roku
168
Kościoły rozebrane przez władze państwowe
w latach 1948 - 1989
102
RAZEM
270
 
Kościoły odbudowane po 1974 roku
124
w odbudowie
4
nie odbudowane
40
 
 
 

Odsłon: 7888
  
")); ")); sex geschichten porn tube pornolar sikis adult porno atakoy escort bahis siteleri Bixbet Betist Albet Mariobet "));